شابلون چیست ؟ آموزش مرحله به مرحله کار با شابلون استنسیل

شابلون‌ها امروزه در صنعت چاپ جایگاه ویژه‌ای دارند و یکی از پرکاربردترین ابزارهای مصرفی به‌حساب می‌آیند. البته جنس آن‌ها بر اساس نوع کاربردشان متغیر است. در بازار انواع شابلون‌های فلزی، پلاستیکی، طلقی، چوبی و غیره وجود دارند که کمک می‌کنند طرح شما با کمترین خطای ممکن روی سطح موردنظر منتقل شود.

اگر تا به‌حال در حوزه فعالیت خود استفاده از شابلون استنسیل را تجربه نکرده‌اید، نگران نباشید. چون این مقاله را به آموزش کار با شابلون و بررسی انواع چاپ استنسیل با این محصول اختصاص داده‌ایم. همراه ما باشید.

شابلون استنسیل چیست؟

ورقه‌هایی ساخته‌شده از متریال گوناگونی از قبیل پلاستیک، چوب، فلز، طلق پلکسی، کاغذ و غیره را که طرح دلخواه به‌کمک برش لیزری روی آن پیاده می‌شود، شابلون استنسیل می‌نامند. زمانی که افراد بخواهند در کمترین زمان ممکن طرح استنسیل را روی سطح موردنظر انتقال بدهند، کافی است از این محصول استفاده کنند.

این محصولات در کارهای ساختمانی، چاپ روی پارچه، رشته مهندسی و مواردی از این قبیل کاربرد دارند. ضخامت شابلون استنسیل‌ بسیار کم و بین 10 تا 25 میکرون است. همچنین از کلیدی‌ترین مزیت به‌کارگیری این وسیله می‌توانیم به اجرای سریع و مکرر طرح یکسان اشاره کنیم.

انواع چاپ با شابلون

انواع چاپ با شابلون بسته به هدف شما متغیر است. در این بخش راجع به جزئیات استفاده از شابلون استنسیل در زمینه‌های مختلف و همچنین انواع آن صحبت می‌کنیم.

1. چاپ با شابلون‌ خانگی

این شابلون‌ها که معمولا با عبارت لاتین Hobby یا Craft شناخته می‌شوند، در زمره ساده‌ترین استنسیل‌ها قرار می‌گیرند و به کاغذ استنسیل معروفند و استفاده از آن‌ها بسیار راحت است. این محصولات معمولا جنس پلاستیکی و منعطفی دارند و شما برای طرح‌دار کردن سطوح مختلفی از قبیل دیوار و مبل می‌توانید از آن‌ها استفاده کنید.

2. چاپ با شابلون مهندسی

در اکثر رشته‌های مهندسی، کاربرد زیاد شابلون غیرقابل چشم‌پوشی است. استنسیل‌های مهندسی از متریال‌های مختلفی ساخته می‌شوند که جنس هر یک محدوده مصرفشان را مشخص خواهد کرد. از شابلون‌های مهندسی برای چاپ طرح یا حروف روی کاغذ، قطعات دستگاه و مواردی از این قبیل استفاده می‌شود.

3. چاپ با شابلون ایربراشینگ

یکی از شابلون‌های کاربردی در زمینه هنری و برای ایجاد طرح‌های پیچیده، شابلون ایربراشینگ است. البته عده‌ای این محصول را با نام فریسک نیز می‌شناسند. اگر می‌خواهید از اسپری زیادی استفاده نکنید یا طرح‌هایی ظریف و نوک‌تیز روی سطح مورد نظر ایجاد کنید، این مدل را پیشنهاد می‌کنیم.

4. چاپ با شابلون نظامی

همان‌طور که از اسم این محصول مشخص است، در ارتش مورد استفاده قرار می‌گیرد. طرح شابلون‌های نظامی کاملا مشخص است و معمولا متریال آن طوری انتخاب می‌شود که ماندگاری بالایی داشته باشد. علامت‌گذاری تجهیزات نظامی، شماره‌گذاری وسایل نقلیه، عددگذاری کلاه‌های ایمنی و غیره، همه جزو موارد استفاده از شابلون استنسیل نظامی هستند.

5. چاپ با شابلون هویه‌کاری

یکی از شابلون‌هایی که از جنس فلز ساخته می‌شود و ایجاد طرح موردنظر روی آن حتما وابسته به برش لیزری خواهد بود، شابلون هویه‌کاری است. دلیل انتخاب متریال اولیه فلزی برای ساخت این شابلون، مقاومت بالای آن در برابر حرارت و گرمای زیاد هویه است.

6. چاپ با شابلون آئروسل

یکی از شابلون‌های مطرح با کاربردهای عملی متعدد که استفاده بسیار آن در محیط‌های صنعتی، هنری، آموزشی، مسکونی و غیره به چشم می‌خورد، آئروسل نام دارد. برای ساخت این محصول متریالی را به‌کار می‌گیرند که فرم خود را برای مدت زمان طولانی حفظ کنند.

7. چاپ با شابلون میکرو و نانو

این روزها استفاده از فناوری نانو و میکرو به‌شدت قوت گرفته است و یکی از ابزارهایی که در این زمینه کاربرد فراوانی دارد، شابلون استنسیل است. زمانی که مهندس‌ها می‌خواهند یون‌ها را روی یک بستر بکارند و برای رسوب مواد از این محصول استفاده می‌کنند. ناگفته نماند که تکنیک‌های مختلف لیتوگرافی حرف اول را در ساخت استنسیل‌های میکرو و نانو می‌زند.

8. چاپ با شابلون پارچه

امروزه پارچه‌های دارای چاپ‌های دستی در صنعت پوشاک، تولید کالای خواب، پارچه مبلی، پارچه پرده‌ای و غیره مورد استقبال قرار گرفته‌اند. شابلون‌های مخصوص چاپ طرح روی پارچه اغلب ضخامت کمی دارند و کاملا انعطاف‌پذیر هستند تا کار با آن‌ها راحت باشد. اگر می‌خواهید در زمینه طراحی پارچه فعالیت کنید، کافی است دوره آموزش کار با شابلون پارچه را پشت سر بگذارید.

انواع شابلون بر اساس جنس

نوع شابلون	جنس/ویژگی‌ها	کاربرد و نکات
فلزی	نازک، بسیار مقاوم و بادوام	مناسب استفاده طولانی‌مدت؛ نیاز به مراقبت بالا
چوبی	ساخته‌شده از ام‌دی‌اف ۳ میلی‌متری	مناسب پروژه‌های هنری؛ عمر محدود
پلاستیکی	مقاوم در برابر ضربه، طول عمر بالا، قیمت مناسب	پرکاربرد در صنایع بدون حرارت
سیلک	پارچه مخصوص	کاربرد محدود و خاص
کاغذی	ساخته‌شده از کاغذ یا مقوا، انعطاف‌پذیر، یکبارمصرف	بیشتر برای رنگ‌آمیزی ساده استفاده می‌شود

شابلون بسته به جنس آن انواع گوناگونی دارد. از جمله:

1. فلزی

هر چند این شابلون‌ها ضخامت کمی دارند، اما بسیار مقاوم و بادوام هستند. اگر دنبال محصولی برای استفاده طولانی مدت هستید، سراغ شابلون فلزی بروید. اما فراموش نکنید برای مراقبت و نگهداری از آن باید بسیار دقت کنید.

2. چوبی

استفاده از شابلون استنسیل چوبی، محدودیت زمانی دارد. این محصول از ام دی اف 3 میلی‌متر تولید می‌شود و کاربرد آن اغلب در پروژه‌های هنری است.

3. پلاستیکی

در حالت کلی شابلون‌های پلاستیکی در صنایع گوناگونی که با حرارت و دمای بالا سروکار ندارند، پرطرفدار هستند. از ویژگی‌های مثبت آن‌ها می‌توانیم به مقاومت بالا در برابر ضربه، طول عمر زیاد و قیمت مقرون‌به‌صرفه اشاره کنیم.

4. سیلک

این محصولات از نوعی پارچه مخصوص ساخته شده‌اند و تنها در مواردی خاص کاربرد دارند.

5. کاغذی

این محصولات که از جنس کاغذ و مقوا هستند، انعطاف‌پذیری نسبتا خوبی دارند و در فهرست شابلون‌های یکبارمصرف قرار می‌گیرند. معمولا این محصول را با عنوان شابلون رنگ‌آمیزی در بازار می‌شناسند.

نحوه استفاده از شابلون استنسیل

مرحله	توضیحات
1. تمیزکردن سطح	حذف گرد و غبار و آلودگی پیش از اجرای طرح
2. انتخاب رنگ مناسب	متناسب با نوع سطح (مثلاً رنگ اکریلیک برای پارچه)
3. فیکس‌کردن شابلون	ثابت نگه‌داشتن شابلون روی سطح برای افزایش دقت و ظرافت
4. پخش یکنواخت رنگ/مواد	اجرای لایه‌های نازک و چند مرحله‌ای با خشک شدن کامل هر لایه پیش از اجرای لایه بعدی
5. جداسازی اصولی	جدا کردن شابلون بعد از خشک شدن کامل رنگ برای جلوگیری از پخش‌شدن رنگ
6. تمیز کردن شابلون	شست‌وشوی شابلون‌های غیرکاغذی پس از استفاده؛ انواع کاغذی معمولاً یک‌بارمصرف هستند

برای استفاده از شابلون استنسیل در زمینه‌های مختلف، تنها باید نحوه کار با آن را بلد باشید که به‌صورت گام به گام در زیر توضیح داده‌ایم:

1. تمیزکردن سطح موردنظر

قبل از اینکه بخواهید طرح را به‌کمک شابلون روی سطح موردنظر پیاده کنید، باید تمامی گرد و غبار و آلودگی‌های سطحی را از بین ببرید.

2. انتخاب رنگ مناسب

هر سطحی رنگ مخصوص به خود را دارد. مثلا برای استفاده از شابلون استنسیل و ایجاد طرح روی پارچه باید رنگ اکریلیک تهیه کنید.

3. فیکس کردن شابلون

قبل از چاپ طرح به‌کمک شابلون روی سطح موردنظر، باید استنسیل را فیکس کنید، به‌طوری که اصلا تکان نخورد. رعایت این موضوع باعث می‌شود دقت انجام کار بالا برود و طرح نهایی با ظرافت بیشتری روی سطح شما منتقل شود.

4. پخش مواد به‌صورت یکنواخت

سعی کنید بسته به میزان ضخامت شابلون، لایه‌های رنگ یا مواد را نازک‌تر قرار دهید و تعداد دفعات آن را بالا ببرید. لایه‌های ضخیم باعث می‌شوند تا ظرافت طرح به‌مراتب کاهش پیدا کند. همچنین فراموش نکنید لایه‌گذاری رنگ یا مواد بعدی را بعد از خشک‌شدن لایه قبلی انجام دهید.

5. جداسازی اصولی شابلون از سطح

بهترین زمان برای جداسازی شابلون از سطح، وقتی است که رنگ یا مواد کاملا خشک شده باشد. جدا کردن شابلون قبل از خشک‌شدن آن باعث نشت رنگ و مواد به قسمت‌های دیگر سطح می‌شود که نتیجه آن کاهش ظرافت طرح نهایی است.

6. تمیز کردن شابلون

بعد از اتمام چاپ با استفاده از شابلون استنسیل کافی است آن را بشویید و تمیز کنید. البته این نکته مختص شابلون‌هایی است که از جنس فلز، پلاسیک یا طلق ساخته شده‌اند. معمولا انواع کاغذی یا مقوایی یکبار مصرف هستند.

انواع تکنیک‌های طراحی با شابلون

در طراحی با شابلون، تکنیک‌های مختلفی استفاده می‌شود. از جمله:

• پتینه‌کاری: یکی از تکنیک‌هایی که با شابلون روی پارچه، دیوار، وسایل دکوراتیو و غیره قابل اجرا است، پتینه‌کاری نامیده می‌شود. در این روش کافی است به‌کمک اسفنج، رنگ یا مواد را به‌صورت ضربه‌ای پخش کنید. این کار حس و حال قدیمی و سنتی به سطح مورد‌نظر می‌دهد و به نام تکنیک پتینه‌کاری شناخته می‌شود. شابلون‌های تک رنگ و چند رنگ در این تکنیک کاربرد فراوانی دارند و اجازه می‌دهند طرح نهایی شما کاملا حرفه‌ای و زیبا شود.

آموزش پتینه با شابلون: از صفر تا استادی + ترفندهای طلایی

• برجسته‌سازی: یکی دیگر از تکنیک‌هایی که بیشتر در حوزه خلق آثار هنری، طراحی دکوراسیون فضاهای مختلف و غیره کاربرد دارد، برجسته‌سازی با استفاده از شابلون استنسیل است. در این روش باید از شابلون‌هایی با ضخامت زیاد استفاده کنید. هرچقدر ضخامت شابلون زیاد شود، طرح نهایی برجسته‌تر خواهد بود و برعکس.

پتینه نقش برجسته چیست؟ آشنایی با سبک پتینه کاری نقش برجسته

• رنگ‌کاری: در این تکنیک از شابلون‌های مخصوصی استفاده می‌شود که معمولا امکان ایجاد چند طرح روی یکدیگر را به فرد می‌دهد. این تکنیک نه‌تنها در زمینه تزئین دیوار و سطوح مختلفی از این قبیل کاربرد دارد، بلکه حتی در حوزه شیرینی‌سازی، تزئین نوشیدنی و غیره استفاده می‌شود.

سوالات متداول

سخن نهایی

قدمت استفاده از شابلون استنسیل به چیزی حدود 35000 سال پیش بر می‌گردد. اما با وجود این آموزش کار با شابلون برای بسیاری از افراد الزامی است و در این مقاله نیز ما نکات لازم در این زمینه را در اختیارتان قرار دادیم تا با شناخت انواع این محصول، از آن برای اهداف خود بهتر استفاده کنید.